آنسفالیت در کودکان: علل، علائم و راهکارهای پیشگیری و درمان

آنسفالیت یا التهاب مغز، یکی از بیماری‌های نادر اما خطرناک است که می‌تواند به ویژه در کودکان تأثیرات جدی بر سلامت فرد بگذارد. این بیماری که با نام‌های دیگری مانند “ورم مغز” یا “التهاب مغزی” شناخته می‌شود، معمولاً ناشی از عفونت‌های ویروسی، باکتریایی یا قارچی است. در این مقاله به بررسی علل، علائم، روش‌های تشخیص و درمان، و همچنین نکات مراقبتی و پیشگیری از آنسفالیت در کودکان می‌پردازیم.

آنسفالیت در کودکان: یک بیماری نادر اما خطرناک

طبق آمارها، تنها 5/0 درصد از هر صد هزار نفر به این بیماری مبتلا می‌شوند. با این حال، این بیماری در کودکان، افراد مسن و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، شایع‌تر است. کودکانی که به بیماری‌هایی مانند ایدز یا سرطان مبتلا هستند، بیشتر در معرض خطر ابتلا قرار دارند.

التهاب مغز در کودکان می‌تواند منجر به آسیب‌های جدی در بافت مغز شود که در برخی موارد معلولیت دائمی به همراه دارد. بنابراین، تشخیص زودهنگام و شروع سریع درمان نقش کلیدی در بهبود وضعیت بیمار دارد.

علل اصلی آنسفالیت در کودکان

التهاب مغزی معمولاً ناشی از عفونت‌های ویروسی است، اما در برخی موارد باکتری‌ها یا قارچ‌ها نیز می‌توانند عامل این بیماری باشند. در ادامه به مهم‌ترین علل ورم مغزی در کودکان اشاره می‌کنیم:

1. ویروس تب خال (HSV):
   این ویروس که معمولاً باعث تب خال در اطراف دهان می‌شود، در صورتی که به مغز نفوذ کند، می‌تواند منجر به آنسفالیت شود. خوشبختانه این نوع آنسفالیت بسیار نادر است.
2. ویروس‌های آربوویروس:
   این ویروس‌ها توسط حشراتی مانند پشه، کنه و انواع ساس منتقل می‌شوند. آنسفالیت ناشی از این ویروس‌ها معمولاً فصلی است و بیشتر در تابستان و اوایل پاییز دیده می‌شود. از جمله این بیماری‌ها می‌توان به آنسفالیت سنت لوئیس اشاره کرد.
3. عفونت‌های ویروسی دیگر:
   بیماری‌هایی مانند سرخک، آبله مرغان، سرخجه و آبله گاوی نیز می‌توانند باعث التهاب مغزی شوند. به همین دلیل، این نوع آنسفالیت را گاهی “آنسفالیت ویروسی” می‌نامند.
4. عوامل باکتریایی و قارچی:
   در موارد نادر، عفونت‌های باکتریایی یا قارچی نیز می‌توانند منجر به التهاب مغز شوند.

علائم آنسفالیت در کودکان

علائم ورم مغزی معمولاً به صورت ناگهانی و با شدت ظاهر می‌شوند. برخی از شایع‌ترین علائم این بیماری شامل موارد زیر است:

• تب: افزایش دمای بدن یکی از اولین نشانه‌های آنسفالیت است.
• سردرد: سردردهای شدید و مداوم می‌توانند نشانه‌ای از التهاب مغز باشند.
• تشنج: در برخی موارد، کودکان مبتلا به آنسفالیت دچار تشنج می‌شوند.
• استفراغ: استفراغ غیرقابل کنترل می‌تواند نشانه‌ای از فشار داخل جمجمه باشد.
• تورم فونتانل: در نوزادان، تورم و نرمی فونتانل (نقطه نرم سر) می‌تواند نشانه‌ای از آنسفالیت باشد.
• گریه شدید: نوزادان مبتلا به آنسفالیت معمولاً به طور مداوم گریه می‌کنند و این گریه هنگام در آغوش گرفتن شدیدتر می‌شود.
• ضعف عضلانی: ضعف در یک یا چند ناحیه از بدن نیز از علائم این بیماری است.
• تغییرات شخصیتی: کودک ممکن است زودرنج، عصبانی یا بی‌حال شود.
• کما: در موارد شدید، کودک ممکن است به کما بیفتد.

تشخیص و درمان آنسفالیت در کودکان

تشخیص زودهنگام التهاب مغزی نقش حیاتی در درمان این بیماری دارد. پزشکان معمولاً از روش‌های مختلفی مانند تصویربرداری MRI یا CT، آزمایش مایع نخاعی و آزمایش خون برای تشخیص ورم مغزی استفاده می‌کنند.

درمان ورم مغزی به علت ایجادکننده آن بستگی دارد. در مواردی که آنسفالیت ناشی از ویروس HSV باشد، داروهای ضد ویروسی مانند آسیکلوویر می‌توانند مؤثر باشند. در موارد باکتریایی، استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها ضروری است. درمان‌های حمایتی مانند تأمین مایعات بدن و کنترل تشنج‌ها نیز بخشی از روند درمانی هستند.

نکات مراقبتی و پیشگیری از التهاب مغزی

برای پیشگیری از آنسفالیت در کودکان، اقداماتی مانند واکسیناسیون بسیار مهم هستند. واکسن‌های موجود برای بیماری‌هایی مانند سرخک، آبله مرغان و سرخجه می‌توانند به طور مؤثر از ابتلا به آنسفالیت جلوگیری کنند. همچنین، استفاده از واکسن‌های تخصصی برای سفر به مناطق پرخطر نیز توصیه می‌شود.

در مراقبت از کودکان مبتلا به ورم مغزی، باید از عوامل محرک محیطی مانند نور شدید یا صداهای بلند جلوگیری کرد. کودک باید در محیطی آرام و بدون استرس قرار گیرد. همچنین، انجام ورزش‌های پسیو برای جلوگیری از خشکی و تحلیل عضلات ضروری است.

جمع‌بندی

ورم مغزی در کودکان یک بیماری خطرناک است که می‌تواند تأثیرات جدی بر سلامت فرد بگذارد. با این حال، با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، می‌توان از عوارض جدی جلوگیری کرد. پیشگیری از آنسفالیت از طریق واکسیناسیون و رعایت بهداشت محیطی نیز بسیار مهم است.

با توجه به اهمیت موضوع، توصیه می‌شود که والدین و مراقبان کودکان، اطلاعات کافی درباره علائم، علل و روش‌های پیشگیری از آنسفالیت داشته باشند تا در صورت بروز هرگونه نشانه مشکوک، بلافاصله اقدام به مراجعه متخصص مغز و اعصاب کنند.

دکتر احسان امیر بیک از بهترین متخصص های مغز و اعصاب کشوری هستند که میتوانید برای دریافت نوبت از ایشان بر روی لینک زیر کلیک کنید.